FIETST

RONDJES GROTE NEDERLANDERS

Een Rondje Grote Nederlander passeert altijd een standbeeld, een geboortehuis of ander monument van een Nederlander die geschiedenis heeft geschreven. Het is mijn gewoonte die Nederlander dan postuum een brief te schrijven. Als ik vijfentwintig van die rondjes op papier heb, inclusief route en                                 routebeschrijving, ga ik ze laten bundelen. Hieronder enkele voorbeelden.

Utrecht, Wim Sonneveld

Beste Wim Sonneveld,

Toen ik als jongen van tien bij de winkel van een oom en tante in Friesland logeerde, mocht ik mee briefjes ophalen en boodschappen wegbrengen. Dat ging toen, halverwege de jaren 60, al met de auto. Maar jij fietste rond 1930 vanaf de kruidenierswinkel van je vader, met een mand voorop, door Utrecht en riep dan vanaf je fiets naar een open raam op tweehoog: 'Sonneveld, mevrouw!'. Het moet al een beetje geklonken hebben als 'meneer Sonneberg' van 'de kroketten', je bekendste verhaal, in je eerste one man-show in 1964. Toen had je al de nodige avonturen achter de rug.

Zo had je al snel door dat je voor een beetje ohlala niet in Lombok moest zijn. Op je 19e ging je naar Amsterdam en overtuigde je de grote Louis Davids met een auditie. Maar je wilde niet onder zijn juk, toch? Want de samenwerking duurde maar kort. Amper 20 jaar was je al met vriend Huub Janssen in het Parijse Montparnasse shows aan 't ontwikkelen. Het was de opstap naar de cabaretshows in het Leidsepleintheater, waar je het publiek in de oorlog entree 'naar draagkracht' liet betalen. Je omringde je met talenten zoals Conny Stuart, Kees Brusse, Albert Mol. De talenten wilde graag met je in zee. Hella Haasse ging voor je schrijven. Een paar jaar later nam Annie M.G. Schmidt het van haar over. Wat had je geluk met je schrijvers! Want in de jaren '50 doken nog meer talenten op: Michel van der Plas, Guus Vleugel en Friso Wiegersma. Wat een rijkdom, Wim.

Wanneer had je trouwens door dat Friso Wiegersma iedere keer opnieuw in de zaal zat bij jouw shows in 1947? Hij zat er acht keer! Een zeer geslaagde veroveringsactie. Friso werd jouw grote liefde, al sprak je nooit over je seksuele geaardheid. Dat was niet gek, toen. Maar terugkijkend denken we dat je ook bang was de vrouwen te verliezen. Ze waren gek op je! Je liet Huub Janssen maar een beetje bungelen nadat Friso Wiegersma in je leven was gekomen. Was het hondentrouw aan je eerste, grote vriend? Maar werd jouw 'marriage à trois' dan geen leugen om bestwil? Hoe dan ook, Friso Wiegersma mocht eerst wat met decors doen, maar je vroeg hem op een zeker moment een liedtekst te schrijven. Je vermoedde dat hij dat wel kon. Het werd 'Nikkelen Nelis', een van je grootste hits. Je had mét een levenspartner ook een groot schrijftalent aan je gebonden.

En talenten had je nodig toen je aan je grootste werken begon: de one man-shows. Hiermee schaarde je je bij de Grote Drie: bij Toon Hermans en Wim Kan. Je eerste one man-show Een avond met Wim Sonneveld (1964) was verpletterend. Met Harry Bannink haalde je een grootheid binnen. Wij zien hem nu als de grootste componist op het gebied van lichte muziek van de 20e eeuw. Ga maar na: Nikkelen Nelis, Tearoom Tango, Margootje, het zijn Bannink-liedjes die nog altijd in ons collectieve geheugen zitten. Je tweede show (1966) bracht je allergrootste hit: Het Dorp. Friso Wiegersma schreef het lied over zijn geboortedorp Deurne. Je was aanvankelijk niet zo'n voorstander van dit lied, hebben we begrepen. Pas toen de melodie van Jean Ferrat (La Montagne) in beeld kwam, ging je overstag. Terecht. Jouw 'Het Dorp' behoort tot de klassiekers en wordt door reclamemakers ingezet wanneer nostalgie en chauvinisme aanjagers kunnen zijn van verkoopcijfers.

In 2004 heb ik een muziekgroep opgericht met de naam 'Margootje'. Is dat vanwege dat liedje van Wim Sonneveld? vragen ze me vaak. Ik schreef onder meer een arrangement van Lieveling, dat lied van Friso dat je niet durfde op te nemen in je 3e one man show. Zouden de vrouwen dit lied wel pikken? In het lied wordt een echtgenote hardvochtig afgeserveerd. Je nam het risico. Met jouw stem, met jouw vertelkunst, met jouw charme, pikten ze alles.

Maar wat was je ongedurig. Steeds weer wat nieuws. Je maakte een film (Willem Parel) en vierde daarna, in de jaren 50, in Hollywood successen als filmacteur. Heimwee bracht je weer thuis. Je kreeg je eigen show op de BBC en maakte een uitstapje naar de musical, My Fair Lady. Je kreeg ook in Nederland een eigen tv-show en praatte jezelf via Annie M.G. Schmidt in Ja zuster Nee zuster. Je zult, terugkijkend, vermoedelijk ook zelf de drie one man-shows wel als je artistieke hoogtepunten beschouwen. Al leek je na deze drie shows alweer verveeld. Je nieuwe uitdaging, de speelfilm Op de Hollandse Tour, deed je reputatie geen goed. De reacties maakten je somber. Je had ook geen zin meer in shows en wilde een hotel in je geliefde Frankrijk beginnen. De hartaanval in je auto leek eerst nog een wake up-call. Maar in het ziekenhuis kwam de fatale nummer twee. Het land sidderde. Je was nog lang niet klaar, Wim. Maar aan de andere kant: jouw lyrische stem klinkt nog steeds. Als een klok die niet stil staat.

Wim Sonneveld 1917-1974           Beeldhouwer: Johan Jorna

Almere, Joop den Uyl

Beste Joop den Uyl,

Ik weet nog goed dat ik als afdelingsvoorzitter van de PvdA Amersfoort jou in woord en schrift heb herdacht, nadat de hersentumor je fataal was geworden. Jouw partij, waarvan ik intussen met vele andere zwevers afscheid heb genomen, heeft nadien de nodige leiders versleten. Maar geen van allen verenigde zo natuurlijk als jij pragmatisme met persoonlijk idealisme. Kiezers pikten je politieke compromissen, omdat ze je dromen geloofden. Dat presteren alleen de hele groten.

Wie weet heeft je gereformeerde opvoeding je in het spoor gezet van een groot doel, jouw drang iets te betekenen voor de minder bedeelden.

Als bestuurder, eerst in Amsterdam, later nationaal, moest je ook met het praktische bijltje hakken. In het door Norbert Schmelzer (KVP) om zeep geholpen kabinet Cals/Vondeling (1965-1966) mocht je als minister van Economische Zaken de kolenmijnen in Limburg sluiten. Je wist het al, maar toen wist je het zeker: politiek maakt vuile handen. Later heb je je drang naar voren met een zelf bedacht credo in banen geleid. De marges in de politiek zijn smal, zei je. We komen alleen thuis met kleine stappen, bedoelde je.

En zo'n stapje was per saldo ook jouw spraakmakende kabinet-Den Uyl (1973-1977), het meest progressieve kabinet in de parlementaire geschiedenis. 'Spreiding van kennis, macht en inkomen', stond boven het regeerakkoord, maar er kwamen nogal wat onverwachte dingen langs die de kabinetsperiode anders kleurden. Al in het eerste jaar werd je crisismanager. Arabische landen besloten westerse landen niet meer van olie te voorzien vanwege hun politieke steun aan Israël. Er kwamen autoloze zondagen en jij sprak via de televisie het volk toe. Dit waren je zinnen die erin hakten:

'We zullen ons blijvend moeten instellen op een zuiniger gebruik van grondstoffen en energie. Maar het bestaan hoeft er niet ongelukkiger op te worden'.

We pakten na de crisis ons oude leventje gewoon weer op. Pas nu blijken deze zinnen van jou in een nieuwe context te beklijven. Want ook in jouw Buitenveldert wordt het elk jaar weer een beetje warmer.

Je mocht in jouw vermaarde kabinet ook een tijd op kousenvoeten lopen. Want hoe behandel je de echtgenoot van het staatshoofd als blijkt dat hij steekpenningen heeft aangenomen? De geschiedenis oordeelt met hulde over jouw aanpak van deze Lockheed-affaire. Maar over de gewelddadige beëindiging van de gijzeling in De Punt, een afschrikwekkende toegift in de nadagen van je kabinet, zijn we vandaag nog niet helemaal uitgepraat.

Met 'Kies de minister-president' won je de verkiezingen van 1977 met glans: 10 zetels erbij. Misschien bliezen jij en je partij toen wat hoog van de toren, of misschien was KVP-lijsttrekker Van Agt na vier jaar in het kabinet Den Uyl jou helemaal zat. Hoe dan ook, na 206 dagen onderhandelen met jouw PvdA ging Dries van Agt vreemd met de VVD van Hans Wiegel.

Dus daar zat je met je 10 extra zetels in de oppositie. Vier jaar later deed je iets wat je beter niet had kunnen doen. Je stapte in een kabinet onder leiding van Dries van Agt. Dit 'vechtkabinet' hield het een jaar vol. Jouw politieke rol was uitgespeeld. Je regisseerde je opvolging. Wim Kok nam het van je over. Eindelijk een beetje meer tijd voor je vrouw Liesbeth en je zeven kinderen, door Wim Kan ooit 'de uylskuikens' genoemd. Maar die periode duurde helaas maar vijf jaar.

Volgens je politieke tegenstanders was je 'polariserend'. En inderdaad was je niet zo middelpuntvliedend als veel van de politici van vandaag. Het Binnenhof is een winkelcentrum geworden, moet je weten. Het overgrote deel van het winkelaanbod is steeds moeilijker van elkaar te onderscheiden. De kiezers verdwalen er in de mist.

 Joop den Uyl: 1919 - 1987              Beeldhouwer: Kees Bucken









FIETSTOCHT WIM SONNEVELD

Maarssen, de Vecht, Utrecht, Blauwkapel, de Ruigenhoekse polder, Westbroek, de Maarsseveense Plassen, de twee molens van Oud-Zuilen, Maarssen.

Vanaf Maarssen gaat de route zuidwaarts voor een groot deel langs de Vecht. Bij knooppunt 26 (Utrecht-Lombok) gaat u nog niet richting KP 31 maar rechtdoor, met een bocht naar links. Daarna de eerste weg links (Kanaalstraat) en verderop bij stoplichten rechtsaf de J.P. Coenstraat in. Aan het eind van de J.P. Coenstraat staat links het beeld van Wim Sonneveld (Nikkelen Nelis). U bent er in 5 minuten. Daarna weer terug naar knooppunt 26 en de route vervolgen. U fietst een stukje door het centrum, maar komt al gauw weer in het groen, waaronder de prachtige Ruigenhoekse polder.

De tocht is 35 kilometer.

FIETSTOCHT JOOP DEN UYL

Bussum, Naarden-Vesting, brug over Gooimeer, Almere, Het Weerwater, Het Almeerderhout, Gooimeer, brug over Gooimeer, Huizen, Landgoed Oud-Naarden, Bussum

De route begint en eindigt bij station Naarden/Bussum, knooppunt 35. Ongeveer halverwege, in Almere Stad, net voor knooppunt 35 aan de linker kant, is het Den Uyl Park, met het standbeeld. Met de bankjes erbij is het een ideaal rustpunt. De tocht is bos- en waterrijk. Aan de zuidkant van het Gooimeer zijn veel strandjes.

De tocht is 48 km lang.



Oudewater, Joop Doderer/Swiebertje

Beste Joop Doderer,

Of moet ik zeggen: beste Swiebertje? Ik zou je daarmee tekort doen, want je speelde zoveel méér mooie rollen. Zoals Doolittle in de musical My Fair Lady. Je mocht er het heerlijke 'Als het effe kan' zingen. Maar toen je voor het eerst als Doolittle op kwam, begon de zaal 'Daar komt Swiebertje' te zingen. Het gordijn ging dicht en de opkomst moest over. Desondanks was het een prachtig eerbetoon. toch? Want je wás nou eenmaal Swiebertje. Welke acteurs kunnen zeggen dat ze een iconische televisiecreatie hebben gespeeld?

Toen Swiebertje in 1955 voor het eerst op de nog piepjonge tv kwam, had je al de nodige successen achter de rug, bijvoorbeeld met je gezelschap De Komedianten, waarin ook Johan Kaart, een van jouw leermeesters, een rol speelde. Televisie was voor jou een uitkomst. Radio en dan met name de Hoorspelkern, waarin je ook met Piet Ekel (de latere 'Malle Pietje') speelde, vond je maar niks, getuige dit citaat van jou: 'Je staat urenlang tegen een dorre paal aan te lullen'. Wel speelde je met veel plezier in de radioshows 'De Bonte Dinsdagavondtrein, met onder meer Rudy Carrell, Willy Alberti, Willy Walden en Piet Muijselaar.

Een wel heel belangrijk moment in je leven was de uitnodiging van de grote Wim Sonneveld om in zijn show te komen spelen. Het was 1953, je verliet het toneel voor het cabaret en stond avond aan avond voor volle zalen. Dat je in deze vijf jaren van samenwerking met Sonneveld verliefd werd op Conny Stuart en ook nog met haar in het huwelijk trad, was voor je relatie met de grote baas niet zo handig, hè? Want Wim was dan wel homo, maar beschouwde Conny toch min of meer als zijn bezit. Je huwelijk met Conny duurde maar drie jaar en de samenwerking met Wim uiteindelijk vijf jaar. Qua huwelijksgeschiedenis stond de teller op twee: Greetje (vier jaar) en Conny (drie jaar). Privé ging je een leven lang regelmatig door diepe dalen: altijd geldproblemen, altijd schulden, altijd weer gedoe thuis. Want de huwelijkstrouw was niet op jouw lijf geschreven, mag ik dat zeggen? Er volgden nog huwelijk nummer 3 (Liz) en 4 (Esther). Deze Esther, 32 jaar jonger dan jij, bleef tot het einde bij je.

Klopt het dat je cabaretervaringen bij Wim Sonneveld je de richting hebben gewezen naar de populaire kluchten? Je bleef voor volle zalen spelen, bijvoorbeeld met 'Drie is te veel', onder regie van Jan Blaaser. Je speelde de hoofdrol in dit populaire stuk voor het eerst in 1961 (De Kleine Komedie) en voor het laatst in 1988. Deze laatste opvoering was twee jaar nadat je, met Hans Boskamp onderweg naar het theater in Drachten, een hartaanval kreeg. Een eerste waarschuwing, zo rond je 65e verjaardag. Zelf ken ik 'Drie is te veel' overigens van de televisie, want er was een tijd dat de televisie registraties van toneelvoorstellingen liet zien. Het stuk is als de klucht der kluchten in mijn geheugen blijven hangen. Natuurlijk kreeg je de voorspelbare kritiek uit de hoek van het serieuze toneel - 'gemakkelijk amusement' - maar daar heb je hopelijk niet te veel last van gehad. Wie, zoals jij, de lach aan zijn kont heeft hangen, moet zijn tijd niet verdoen met Shakespeare. Of bang zijn dat je hart het nog een keer laat afweten.

In mijn herinnering kwam Swiebertje elke week op de tv. Maar de feiten zeggen wat anders. Eerst was er een losstaand tv-spel, in 1955. Vanaf 1961 werd Swiebertje een serie van (maar) acht afleveringen per jaar. En zo kwamen er veertien series, elk jaar een nieuwe. John uit den Bogaard schreef het script, de rolbezetting wisselde, behalve die van de zwerver Swiebertje zelf. De voor mij bekendste cast was: Lou Geels als Bromsnor, met wie Swiebertje voortdurend in de clinch lag, Riek Schagen als Saartje, met wie de zwerver een 'kopjen koffie' dronk, Rien van Nunen als de burgemeester en Piet Ekel als Malle Pietje. Het programma werd aanvankelijk live uitgezonden vanuit studio Bussum. In 2002 werd Swiebertje verkozen als het beste televisieprogramma van de afgelopen vijftig jaar. De kijkers van toen kunnen het openingsliedje, gezongen door kinderkoor de Damrakkertjes, vandaag de dag nog meezingen: Daar komt Swiebertje, rare Swiebertje, onze Swieber met z'n ingedeukte hoed....Veel buitenopnamen werden gemaakt in Oudewater. Vandaar dat het borstbeeld van Swiebertje daar een prominente plek heeft gekregen.

Mij heb je, toen ik 22 was, het allergrootste plezier bezorgd met het stuk Dinner for one (Miss Sofie's verjaardag), een eenakter van 20 minuten van de Britse schrijver Lauri Wylie, die we in Nederland ook kende in de Britse versie. Voor Sophie moest je als butler, met steeds meer drank op, ook haar vier (overleden) gasten spelen. Het was komedie van de bovenste plank en is nog altijd te zien op YouTube.

Joop Doderer 1921-2005

Beeldhouwer: Cees Vriesekoop



Woerden, Nieuwerbrug aan de Rijn, Bodegraven, Reeuwijkse Plassen, Hekendorp, Oudewater, Woerden.

Het startpunt is in Woerden. Knooppunt 70 is dichtbij het station en. bovendien in een omgeving waar je goed en gratis kunt parkeren. De route gaat vrijwel volledig langs water, te beginnen met de Oude Rijn. Bij knooppunt 67 in Woerden moet je rechtdoor, naar de Rijndijk (KP 31 is op dit kruispunt niet aangegeven, verderop wel). De tocht laat het Hollandse Groene Hart op zijn allermooist zien. In Oudewater ga je bij KP93 naar rechts, een stukje van de route af, door het gezellige centrum naar het Stadhuis/de Visbrug. Tegenover het stadhuis zie je het beeld van Swiebertje.

De tocht is 46 km

Baarn, Willem II

Majesteit,

Precies één kilometer, in één rechte lijn vanaf uw zomerverblijf, Paleis Soestdijk, staat de Naald, de obelisk, waarmee wij u nog altijd eren voor de ongekende moed die u als opperbevelhebber van het Nederlandse leger toonde bij de beslissende veldslagen met de Fransen, in het jaar 1815. We waren nog maar twee jaar een koninkrijk, uw vader Willem I zat stevig op de troon en u was een prins van 23 jaar die, zo vermoed ik, 'Over m'n lijk!' heeft geroepen toen Napoleon, net ontsnapt van Elba, met zijn leger oprukte naar de Nederlanden. Bij Brussel (Quatre Bras) gaf u met uw Nederlandse leger de Fransen een eerste lesje in nederigheid. Waarna u een eindje verderop, samen met de Engelsen onder leiding van Wellington, de genadeslag uitdeelde. 'Waterloo' is ook vandaag de dag nog dé metafoor voor een roemloze nederlaag.

Maar ik vertel u weinig nieuws, want de Naald staat er al vanaf 1820, dus u heeft zelf ook wel gezien dat uw volledige naam op het embleem staat: Willem Frederik George Lodewijk van Oranje Nassau. U kon de Naald bovendien zien vanuit het paleis dat u als dank voor uw heldenmoed cadeau kreeg. Het was wel een opknappertje, hè? Met uw echtgenote Anna Paulowna - van zo'n naam zouden artiesten vandaag een liedje maken - heeft u het pand tot een prachtig zomerpaleis omgetoverd. Koningin Juliana, drie generaties na u, ging er zelfs permanent wonen met haar gezin.

De Oranjedynastie is nog altijd actief. Na uw vader, die van geen ophouden wist, bent u zelf helaas maar negen jaar koning geweest. U zult wel ongeduldig zijn geweest, want uw vader was niet bepaald uw idool, toch? Uw onderlinge verhouding was misschien ook wel verstoord door uw populariteit als oorlogsheld. Daar had uw vader niet van terug. U was al 48 toen u gekroond werd en ging vervolgens gewoon te vroeg dood. Waarna uw geliefde zoon Alexander als Willem III de troon besteeg. Maar na hem, moet u weten, was het voorbij met de Willems. De vrouwen kwamen aan de macht: Wilhelmina ( moeder Emma was tijdelijk regentes), Juliana en Beatrix. Beatrix kreeg zonen. Voor de naam van de kroonprins, nu koning, is flink geshopt in het verleden: Willem-Alexander Claus George Ferdinand. Maar Willem IV is hij niet geworden.

De Willems van vroeger waren machthebbers, maar die macht is gaandeweg aan banden gelegd. Koning Willem Alexander is een fijne vent en geliefd, maar zijn politieke speelruimte is nul komma nul.

Misschien heeft u wel aangevoeld dat het deze kant zou opgaan toen u aanvankelijk niet zo toeschietelijk was jegens het groeiende koor van invloedrijke landgenoten die uw koninklijke macht aan banden wilden leggen ten gunste van democratie. Er gaan verhalen dat u, de moedige militair, nerveus werd van allerlei revolutionair geweld in Europa. Om vervolgens dan toch in te stemmen met de plannen voor de nieuwe Grondwet van Thorbecke. Vandaag de dag hechten we overigens meer geloof aan het verhaal dat u simpelweg werd gechanteerd met uw biseksualiteit. Wat moet u vaak eenzaam zijn geweest. Eenzaam aan de top. Maar vooral eenzaam, omdat u niet kon zijn wie u was. Vandaag, ruim 150 jaar later, is homoseksualiteit op papier geaccepteerd. Maar homo's worden nog altijd uitgescholden. Onze infrastructuur heeft zich spectaculair ontwikkeld, maar onze beschaving gaat met  twee stappen vooruit, maar soms ook eentje terug.

De erfenis van uw vader zouden we tegenwoordig bij wijze van understatement een uitdaging noemen. De eenwording met België was op dramatische wijze mislukt, dankzij een allesbepalende bijdrage van uw halsstarrige vader. De economie lag bovendien ook nog op zijn gat.

Bij uw dood kreeg u een goede pers. De nieuwe Grondwet (1848) was van kracht en de economie groeide weer. De oorlogsheld bleek ook een goed bestuurder, daar mag u trots op zijn. Op het Haagse Buitenhof bent u vereeuwigd op uw paard. In uw geliefde Tilburg staat u fier op De Heuvel, het centrale plein. Het is de stad waar u zich in alle rust kon terugtrekken. En waar u de fatale hartaanval kreeg. Eén van de betere voetbalteams in Nederland komt uit Tilburg. Ze spelen onder uw naam: Willem II.

Het monument in Baarn vereeuwigt het onmiskenbare hoogtepunt van uw leven. Paleis Soestdijk is overigens geen koninklijk eigendom meer. Na de dood van Juliana en Bernhard bleek het Oranjehuis niet erg te hechten aan 'uw' paleis. Een commercieel bedrijf nam het paleis met de tuinen over en organiseert er nu onder de naam 'Royal Park Live' concerten. Het zegt u niks, maar de geboekte artiesten hebben een roem waar geen koning of keizer nog aan kan tippen. Het zijn koningen van de popmuziek die er optreden: Sting, Bryan Ferry, De Dijk, Bløf, Anouk, Van Morrison, Racoon...

Koning Willem II, 1792 - 1849

De Naald is ontworpen door architect Abraham van der Hart



Amersfoort, Soest, Baarn, Soestdijk, Lage Vuursche, Soest (Soesterduinen). Amersfoort

De tocht start in Amersfoort bij knooppunt 99 en gaat daarna richting 83. Om bij knooppunt 99 te komen ga je met je rug naar de hoofdingang van Centraal Station Amersfoort linksaf en na ruim 200 meter bij een stoplicht weer links. Je komt dan op het Smallepad en gaat rechtsaf naar knooppunt 99. In totaal ongeveer 3 minuten fietsen.

Al snel hierna fiets je langs de Eem naar het achterland van Soest. Dichtbij knooppunt 65 passeer je De Naald. Via Paleis Soestdijk, Lage Vuursche en de Soesterduinen kom je terug in Amersfoort.

De route is ruim 38 km.